Üst Düzey Yöneticinin Haksız Feshinde Talep Edebileceği Haklar

İş sözleşmesinin işveren tarafından haksız veya hukuka aykırı şekilde sona erdirilmesi, işçinin sahip olduğu yasal hakların korunmasını gündeme getiren önemli hukuki sorunlardan biridir. Üst düzey yöneticiler, görev ve sorumluluklarının kapsamı ile işveren adına temsil ve yönetim yetkileri bakımından diğer çalışanlardan ayrılmakla birlikte, kural olarak iş hukuku hükümlerinin sağladığı korumadan yararlanırlar. Ancak bu yöneticilerin sahip oldukları konum, iş güvencesi hükümlerinden yararlanma koşulları ile fesih sonrasında talep edebilecekleri hakların kapsamı bakımından çeşitli hukuki tartışmaları da beraberinde getirmektedir.

Bu çerçevede, üst düzey yöneticinin iş sözleşmesinin haksız şekilde feshedilmesi halinde kıdem ve ihbar tazminatı, işe iade talebi, kötü niyet veya ayrımcılık tazminatı ile diğer işçilik alacakları gibi haklardan hangi şartlar altında yararlanabileceğinin değerlendirilmesi, hem uygulama hem de doktrin açısından önem taşımaktadır.

Üst Düzey Yönetici Kavramı Nedir?

Üst düzey yönetici, işletmenin veya kurumun yönetim hiyerarşisinde en üst kademede yer alan, organizasyonun stratejik karar alma süreçlerine yön veren ve işletmenin genel yönetiminden sorumlu olan kişidir. Bu yöneticiler, yalnızca kendilerine verilen görevleri yerine getiren çalışanlar olmayıp, işletmenin hedeflerini belirleyen, kaynakların kullanımına ilişkin kararlar alan, organizasyonu temsil eden ve işveren adına yönetim yetkisini kullanan kimselerdir. Sahip oldukları görev, yetki ve sorumluluklar nedeniyle diğer çalışanlardan ayrılan üst düzey yöneticiler, işverenle güven ilişkisine dayalı bir çalışma düzeni içerisinde faaliyet gösterirler.

Bununla birlikte, bir çalışanın üst düzey yönetici olarak nitelendirilebilmesi yalnızca unvanına bağlı değildir. Fiilen kullandığı yönetim yetkisi, karar alma süreçlerindeki etkinliği, temsil yetkisinin kapsamı ve işletme üzerindeki organizasyonel etkisi birlikte değerlendirilerek bu sıfatın varlığı belirlenmelidir. Bu nedenle üst düzey yöneticilik, şekli bir unvandan ziyade, iş ilişkisinde üstlenilen fonksiyon ve sahip olunan yönetim yetkisinin kapsamı esas alınarak tespit edilmesi gereken hukuki bir kavramdır.

Haksız Fesih Nedir?

Haksız fesih, iş sözleşmesinin taraflardan biri tarafından kanunda öngörülen usul ve esaslara aykırı olarak ya da haklı veya geçerli bir sebep bulunmaksızın sona erdirilmesini ifade eder. Türk iş hukukunda işverenin fesih hakkı sınırsız olmayıp, bu hakkın kanunun öngördüğü dürüstlük kurallarına, iş güvencesi hükümlerine ve feshe ilişkin şekil şartlarına uygun şekilde kullanılması gerekmektedir.

Özellikle belirsiz süreli iş sözleşmelerinin işveren tarafından feshedilmesinde, işçinin iş güvencesi kapsamında bulunması hâlinde geçerli bir fesih nedeninin varlığı aranırken, haklı nedenle derhal fesih hâllerinde ise 4857 sayılı İş Kanunu’nun ilgili hükümlerinde düzenlenen koşulların gerçekleşmesi zorunludur. Bu şartların bulunmaması veya fesih işleminin kanuni usule uygun olarak gerçekleştirilmemesi durumunda fesih hukuka aykırı nitelik kazanır ve işçi, somut olayın özelliklerine göre kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, işe iade, boşta geçen süre ücreti, işe başlatmama tazminatı ile diğer işçilik alacaklarını talep etme hakkına sahip olabilir. Dolayısıyla haksız fesih, yalnızca iş sözleşmesini sona erdiren bir işlem olmayıp, işçinin kanundan doğan çeşitli mali ve hukuki haklarının gündeme gelmesine neden olan önemli bir hukuki olgudur.

Üst Düzey Yöneticinin İşçi Sıfatı ve İş Hukukundaki Konumu

Üst düzey yöneticiler, sahip oldukları yetki ve sorumluluklar nedeniyle diğer çalışanlardan farklı bir konumda bulunsalar da, iş sözleşmesiyle bir işverene bağlı olarak çalışmaları hâlinde kural olarak işçi sıfatını taşırlar. Bu nedenle, iş hukukunun temel ilkeleri ve işçiyi koruyucu hükümler, kanuni istisnalar dışında bu kişiler bakımından da uygulanır. Ancak yöneticinin işveren adına hareket etme derecesi arttıkça, iş güvencesi ve bazı işçilik haklarından yararlanma koşullarının değerlendirilmesi önem kazanmaktadır.

Üst Düzey Yöneticinin Haksız Fesih Halinde Talep Edebileceği Haklar

Kıdem Tazminatı

İş sözleşmesinin işveren tarafından haklı bir neden olmaksızın sona erdirilmesi hâlinde, gerekli şartların sağlanması durumunda üst düzey yönetici kıdem tazminatı talep edebilir. Kıdem tazminatı hakkının doğabilmesi için işçinin aynı işverene bağlı en az bir yıllık çalışma süresinin bulunması ve fesih şeklinin kanunda belirtilen koşullara uygun olması gerekir. Üst düzey yöneticinin yönetici pozisyonunda bulunması, tek başına kıdem tazminatı hakkını ortadan kaldırmaz.

İhbar Tazminatı

İşverenin belirsiz süreli iş sözleşmesini kanunda belirtilen bildirim sürelerine uymadan sona erdirmesi hâlinde, üst düzey yönetici ihbar tazminatı talep edebilir. İhbar tazminatı, iş sözleşmesinin sona erdirileceğinin karşı tarafa önceden bildirilmemesi nedeniyle ortaya çıkan zararın giderilmesine yönelik bir haktır. Ancak işveren tarafından yapılan fesih haklı nedene dayanıyorsa ihbar tazminatı talep edilemez.

İşe İade Talebi

Üst düzey yöneticinin, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında iş güvencesinden yararlanma şartlarını taşıması hâlinde, haksız veya geçersiz feshe karşı işe iade davası açması mümkündür. Ancak işletmenin bütününü sevk ve idare eden, işveren vekili konumunda bulunan ve işe alma veya işten çıkarma yetkisini tek başına kullanan yöneticiler bakımından iş güvencesi hükümleri uygulanmayabilir. Bu nedenle her somut olayda yöneticinin gerçek görev ve yetkilerinin incelenmesi gerekir.

Boşta Geçen Süre Ücreti ve İşe Başlatmama Tazminatı

İşe iade davasının kabul edilmesi sonucunda işverenin yöneticiyi işe başlatmaması hâlinde, kanunda öngörülen şartlarla boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatı gündeme gelir. Bu haklar, geçersiz fesih nedeniyle yöneticinin uğradığı ekonomik kaybın belirli ölçüde giderilmesini amaçlamaktadır.

Ücret ve Diğer İşçilik Alacakları

Haksız fesih sonrasında üst düzey yöneticinin, fesih tarihine kadar doğmuş ancak ödenmemiş ücret alacaklarını talep etmesi mümkündür. Bunun yanında fazla çalışma ücreti, hafta tatili ve genel tatil ücretleri, kullanılmayan yıllık izin ücretleri gibi iş ilişkisinden doğan diğer alacaklar da şartları oluşmuşsa talep edilebilir.

Prim, İkramiye ve Yöneticiye Özgü Mali Haklar

Üst düzey yöneticilerin ücret paketleri içerisinde sıklıkla prim, ikramiye, performans ödemesi veya başarı bonusu gibi ek mali haklar bulunmaktadır. Bu ödemelerin iş sözleşmesi, işyeri uygulaması veya yerleşmiş uygulamalar sonucunda kazanılmış bir hak niteliği taşıması hâlinde, haksız fesih sonrasında ödenmeyen kısımlarının talep edilmesi mümkündür.

Ayrımcılık ve Sendikal Tazminat

Fesih işleminin eşit davranma ilkesine aykırı bir nedene dayanması veya sendikal faaliyet nedeniyle gerçekleştirilmesi hâlinde, üst düzey yönetici koşulları oluştuğu takdirde ayrımcılık ya da sendikal tazminat talebinde bulunabilir. Fesih nedeninin hukuka aykırı olması, yalnızca sözleşmenin sona ermesi sonucunu değil, ayrıca tazminat sorumluluğunu da doğurabilir.

Maddi ve Manevi Tazminat

İşverenin fesih sırasında yöneticinin kişilik haklarını ihlal eden davranışlarda bulunması, itibarını zedelemesi veya hukuka aykırı şekilde zarara uğratması hâlinde maddi ve manevi tazminat talepleri gündeme gelebilir. Bu talepler, iş ilişkisinden doğan özel zararların giderilmesine yönelik olup somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.

Sonuç

Üst düzey yöneticinin haksız fesih karşısında sahip olduğu hakların belirlenmesinde, yalnızca görev unvanı değil, yöneticinin işletme içerisindeki gerçek konumu, kullandığı yetkiler, işverenle arasındaki hukuki ilişki ve fesih sürecinin özellikleri dikkate alınmalıdır.

Üst düzey yöneticiler, sahip oldukları stratejik konum nedeniyle farklı bir değerlendirmeye tabi tutulsa da, iş hukukunun temel koruma mekanizmalarından tamamen dışlanmamaktadır. Bu nedenle haksız fesih hâlinde doğabilecek hakların kapsamı, her olayın kendine özgü koşulları çerçevesinde belirlenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Av. Ahmet EKİN & Stj. Av. Hasan Hüseyin PINARBAŞI